A HISTORY OF KNOWLEDGE - Past, Present and Future

Knowledge Management ve Engineering projesi olarak A History of Knowledge adlı kitabın 12. bölümünü özetlemem gerekiyordu. Ben de kitaptan kendimce anladıklarımı ve araştırdıklarımı sizinle paylaşmak istedim.

12.BÖLÜM  ONDOKUZUNCU YÜZYIL :  ÇAĞDAŞLIĞA GİRİŞ

19.yyda 100 yıllık karmaşa sırasında, Avrupa dünyanın geri kalanını etkilemiş, böylece İngiltere, İspanya,Portekiz,Fransa veya Hollanda imparatorluğunun hiç güneşi batmamıştır.

Bu sırada Amerika,bu durum sebebiyle 1823’te Monroe Doktrini ilanı ile bir Avrupa ülkesinin Amerika kıtasında yeni sömürge edinmesine izin vermeyecek; Amerika, Avrupa sorunlarına karışmayacak ve Avrupa ülkelerinin batı yarıküresindeki yönetimlere karışmasına karşı koyacaktı. Bu ilkeler uzun yıllar Amerika dış politikasının temelini oluşturdu.  

Aynı zamanda, 19.yy da yağ ve elektrik gibi yeni enerji kaynakları keşfettiği görülmektedir. Bu durum telefon ve telgraf gibi yeni cihazların dünya ve yerel ölçüde gelişmesini sağlamıştır. Hatta elektrikli lambalardan ucuz dökme demir ütülere kadar birçok kolaylıkla, rahat yaşama da yeni anlamlar kazandırmaktadır ve de yüzyılın sonlarına doğru  Almanya ve Birleşik Devletlerde bu zamana kadar geliştirilen en karlı ve yararlı aracın  yeni geliştirilmiş olan otomobillerin olacağını iddia edilmişti.

Para Farklılaştırır

Bazı konularda son 5-10 yılda insanoğlunun bir değişikliğe uğramadığı görülmektedir. Antik mısırlılar genellikle çocuklarını severlerdi ,bizde de öyle. Antik yunanlılar yemeyi , içmeyi, güneşte oturmayı ve felsefi konularda konuşmayı severlerdi , konuşmaya çok eğilimli olmasa da bizde de öyle.Roman matronlar kıyafetleri yıkadıkları yerlerde dedikodu yapmaktan zevk alırdı, bizde çamaşırhanelerde yapıyoruz. Eskiler hastalanıp ölürlerdi, biz de de aynı. Onlar da bazen cömert bazen acımasızlardı, hala öyleyiz.Yine onlar, bazen kibirli ve ben merkezcil bazen de açık görüşlülülerdi. Aynı şeyleri yine kendimiz için söyleyebiliriz. Genellikle benzer yanlarımız daha fazladır.

Ama bazı konularda var ki insanoğlunun eski yaşamı farklıdır. Buzdolabı, televizyon , mikrodalga fırınlar, otomobiller ve bilgisayarlar onlarda yoktu. Ama en büyük farklılıklarımız bunlar değildir. Onlar tatil yapmazlardı veya boş zamanlarını nasıl değerlendirecekleri konusunda endişe etmezlerdi. En büyük farkımız budur. Çocuklarına çocuk hastalıkları için aşılar yaptırmazlar ve onlarınkinden daha iyi bir hayat sürmelerini umarlardı.Bu da en büyük farkımızdır. Paranın bu kadar önemli olduğunu düşünmezlerdi.  Bu da algılaması zor olan en büyük farkımızdır.

Paraya nispeten daha az saygı duydukları için eskilerin yalnız olmadıklarını da anladığımızda bunların hepsini anlamak çok zor oldu. Bu durum Orta Çağlardaki, Rönasans dönemindeki, 17.yy ve hatta 18. yydaki bütün ülkelerde bir çok erkek ve kadın için çoğu doğrudur. 18. yy sonlarına doğru yani sadece dün bir çok insan paranın bu kadar çok önemli olacağını henüz keşfedememişlerdi. Sonuç olarak onların yaşamı bizimkinden oldukça farklıdır.

Eğer  doğru olarak erkek ve kadının yakın geçmişle, şuanki farkını anlayabilirsek, 19. yy'ın insanlara kattıklarını anlamış oluruz.(human knowledge) 19. yyda para keşfedilmedi.  Hesaplarını dengede tutmak için yiyecek ve hizmet için bir araç  olarak kullanılırdı. Yani para oldukça eskidir. Çoğu insan parayı ayakta kalmak için kullanmadığından kemik veya metal parçaları gibi ilkel olması onları ilgilendirmezdi.

1800den Önce Ekonomik Yaşam:

Köylüler

Onlar için hayat çalışmak, çalışmak hayattır. Sadece barış içinde kalmak, çocuklarını büyütmek, en az acıyla güzel bir ölüm isterler. Kendi ailesi ve efendileri için yiyecek üretirler. Ürettiklerinin ufak bir kısmını satarak, Kazandıkları parayı ise üretemeyeceklerituz,demir ve kitap almak için kullanırlardı.

Efendiler

Toprak sahipleri,baron, sahip, efendi,patron gibi de çeşitli olarak isimlendirilmektedirler. Lordların onlara farklı yönlerden bağlı olduğu toprakları vardı. Köylüler, köle olmadıkları müddetçe,onlara sahip olamazdı. Köylüler, efendilerinin topraklarında çalışarak hem onlara hem de kendi ailelerine yiyecek üretirlerdi. Buna karşılık olarak efendileri onları düşmanlardan, eşkiyalarda korurdu.

Lordların beklentileri nelerdi?

İlk olarak, topraklarını kaybetmemek ve oğullarına bırakmak isterlerdi. İkincisi, daha fazla toprak almak isterlerdi. Bunu da oğullarını evlendirerek yaparlardı. Bu durumda erkekler daha değerliydi. Çünkü kız çocuklar evlendiklerinde ceyiz olarak bir kısım toprak verilirdi. Ya da üstün lordlar istedikleri toprakları alabilmek için zamanlarının bir çoğunu dövüşe harcarlardı. Yani lordlarda para için değil toprak için çalışırlardı.

Rahipler

Rahipler de lordlar gibi köylü çalıştırarak geçimlerini sağlarlardı. Fakat onlar parayı köylülerden çıkarmıyordu.Fazla ürünleri satar, köylülerin üretemeyeceği ipek yada güzel giyecekleri, altın,gümüş parçaları ve kilisede köylülere okuyacağı güzel kitapları alırlardı. Bunun karşılığında ise köylülere ahirete güvenli yolculuklarla ulaşmasını sağlıyorlardı.

Rahiplerin beklentileri nelerdi?

Kiliselerde gelişmeyi ve güç kazanmayı umarlardı. Sanayi öncesi dönemlerde kilise tek meritokrasiye sahip yerdir. ( Meritokrasi, yönetim erkinin, yetenek ve kişilerin bireysel üstünlüğüne dayandığı yönetim biçimi) Bireyler bu hiyerarşide layık olduğu konuma yükseltilir veya düşürülürdü. Bu şekilde ilerleyerek önemli kiliselerde yer alarak parayının da içinde ama daha çok toprak,mücevher,kürk ve sanat eserlerinin olduğu büyük bir zenginliğe sahip olurlardı. Aslında hiç bir rahip para için çalışmazlardı.

Krallar

Sosyal hiyerarşinin en başı olan bir ünvandır. Herkes onun için çalışır ama kendisinin de zor işleri vardır. Avlanmak, adalet dağıtmak, savaşmak,vb. Parayla ilgilenir ama giderleri gelirlerinde fazla olduğu için halktan veya diğer krallardan dilenir, ödünç alır veya çalar. Hırsı, diğer kralları yenmektir. Başarılı olursa, dünyaya kendini kabul ettirmiş olur. Şerefi için çalışır.

Para gereklidir başlangıçta çünkü onu zafere çok istediği ün ve onura götürecek askerler almalıdır. Eğer parası olmazsa askerleri ona itaat etmeyecektir. Bu yüzden savaşta yenilgiye uğrayacak hatta öldürülecektir.

Tüccarlar

Ortaya çıkan bir diğer sınıfta tüccarlardır. Bu grup paraya önem vermektedir ve nasıl para kazanılacağını bilirler. Bu sınıf içerisinde kentsel tüccarlar ve tefeciler de bulunmaktadır. Tüccarlar toprağa bağlı olmaksızın kasabalarda yaşarlardı.

İş Gücü Piyasasının Yükselişi

Ekonomi

Adam Smith'in Ulusların Zenginliği kitabı, ekonomi disiplinin ortaya çıkmasını ve aynı zamanda özerk ve sistematik hale gelmesini sağladığı için döneminde etkili bir eserdi.

Aynı zamanda bu kitapta fizyokratik anlayışın toprağın önemini vurgulayışına karşı çıkıyordu. Smith bunun yerine işgücünün üstünlüğüne inanmaktaydı, ve işçi sınıfının (en:division of labor) üretimin artmasında etkili olacağını savunuyordu. Uluslar o kadar başarılı oldular ki, bu başarı eski ekonomik ekollerin terk edilmesine yol açtı. Thomas Malthus ve David Ricardo gibi ekonomistler Smith'in bugün klasik ekonomi olarak bilinen teorisini rafine etmeye yöneldiler ve bu zamanla modern ekonominin gelişmesini sağladı. Malthus, Smith'in nüfus fazlalığı konusundaki düşüncelerini geliştirdi. Ricardo "ücretlerin demir kanununa (en:iron law of wages), yani nüfus fazlalığının asgari geçim düzeyinin önününe geçeceğine inanıyordu. Smith, bugün daha doğru olduğuna inanılan, artan üretimle artan ücretler varsayımını önermişti.

Faust

1749-1832 yılları arasında yaşamış olan ünlü Alman ozanı, oyun yazarı Johann Wolfgang von Goethe'nin Faust adlı şiirsel oyunu dünya klasikleri arasında önemli bir yer tutar. Faust, Goethe'nin butün eserlerinin bir birleşimi olarak kabul edilir. Faust, felsefeyi, tıbbı, doğa bilimlerini, teolojiyi  araştırmış, gençlik ve olgunluk çağını yeryüzünün sırlarını çözmek için tüketmiştir. Bir bilim adamı olarak derin bir araştırmadan ve gerekli çıkarımlardan yoksun kaldığını ve hayatını dolu bir şekilde yaşamayı beceremediğini anlar. Bu ikilem arasında sıkışıp kalırken, memnuniyetsizlik ve huzursuzluktan kendini kurtarmayı başarırsa, ruhunu şeytana (Mefistofeles) satacağına dair ona söz verir. Daha sonra Faust’ın başından geçenler anlatılır. Faust’ın ben-merkezci bir şekilde kendini
ispatlama ve sosyal bir öğrenme arasındaki mücadelenin ortasında kalan, sınırlarını aşarak çaba 
gösteren kişiliğinden etkilenenlerden biri de Karl Marx’tır. 

Marksizm: Teori ve Pratik

Marksizm, özgün bir siyasal felsefe akımı, tarihin diyaletik materyalist bir yorumuna dayanan ekonomik ve toplumsal bir dünya görüşü, kapitalizmin Marksist açıdan çözümlenmesi, bir toplumsal değişim teorisi, Karl Marx'ın ve Friedrich Engels'in çalışmalarından çıkarılan insanın özgürleşmesiyle ilgili bir düşünce sistemidir.

Marksizm bir öğreti olarak siyasal, ekonomik ve felsefi bir bütünlük içerir. Marksizm, ideolojik alanda esas olarak sınıflar savaşımı teorisini ortaya atar.

Marksizme adını veren Karl Marx, döneminin en öne çıkan filozof, siyasetçi, ekonomist ve devrimcilerindendir. İşçi sınıfının sömürülmesinin mekanizmalarının ve üretim süreçlerine yabancılaşmasını incelemiş kapitalist üretim ilişkilerini araştırarak tarihsel materyalizmin temellerini atmıştır. Marx'ın teorik çalışmalarında kendisine en büyük yardımı yine kendisi gibi Alman bir filozof olan Friedrich Engels yapmıştır. 1844 yılında biraraya gelen ikili aynı siyasi fikirleri benimsediklerini görerek Marx'ın 1883 yılındaki ölümüne kadar beraber çalışmış ve çok sayıda ortak esere imza atmışlardır.1848 yılında Komünist Manifesto'nun yayınlanmasının ardından sınırdışı edilerek faaliyetlerini sürdürürler.

Vladimir İlyiç Ulyanov, bilinen adıyla Lenin (22 Nisan 1870, Simbirsk - 21 Ocak 1924, Moskova),Rus sosyalist devrimci, Ekim Devrimi'nin lideri, Sovyetler Birliği Komünist Partisi’nin öncülü olan Rus Komünist Partisi/Bolşevik lideridir. Lenin aynı zamanda Marksist teorik ve felsefi yazıların yazarı olarak bilimsel sosyalizmin Marx ve Engels sonrası geliştiricilerindendir. Lenin'in en büyük amacı, kapitalizmin uzlaşmaz sınıf çelişkilerinden proleter bir dünya devrimi oluşturup toplumsal sınıf karşıtlıklarının olmadığı insan toplumunun tarihsel oluşumuna öncülük etmekti.

Kendisi, Marksizm üzerine kurulmuş politik ve ekonomik bir teori olan Leninizm’de kurucusudur. Leninizm, Marksizmin çağın gereklerine göre hem kuramsal hem politik hem de ekonomik alanda, temel ilkelere bağlı kalarak yeniden uyarlanması olarak anlaşılır. Leninizm kavramı, yeni olgular ve yeni bilimsel gelişmeler doğrultusunda Marksizmin yeniden üretilmesi gereği üzerinden değerlendirilir ve Marksizmin devrimci ve bilimsel özüne uygun olarak geliştirilmesi olarak anlaşılır.